Game-changer globalnej architektury bezpieczeństwa
Prof. emer. dr Józef Antoni Haber
Hon. Prof. m, dr h.c. m

Życie jest pełne  niespodziewanych sytuacji, ale istnieje potrzeba oceny przeszłości i bieżących działań, aby zrozumieć to co się dzieje teraz. Ponad 50 lat akademickiego i aktywnego życia w polityce międzynarodowej skłania autora do poczynienia kilku uwag o roli interesów w stosunkach międzynarodowych. Rzecz jasna, że za te uwagi to autor ponosi osobistą odpowiedzialność, ale jest też  jego intencją, aby otworzyć dyskusję nad złożoną architekturą bezpieczeństwa.

Ten dzień pozostaje ciągle w mojej pamięci. To 29 lipca 1971 roku. Genewa, Pałac Narodów, Europejska siedziba Narodów Zjednoczonych. Oczekiwałem w kolejce , aby okazać Security moją pierwszą kartę potwierdzającą prawo do wejścia do Sali nr 107. O godzinie 10.30 rozpocząć się miało 525 spotkanie Konferencji Komitetu Rozbrojeniowego. Spotkania te odbywały się bez udziału prasy, a środki masowego przekazu musiały oczekiwać na briefing lub krótki komunikat. Wielka, globalna polityka za zamkniętymi drzwiami. Wynikało to z faktu, że od 1966 roku to w Genewie światowa dyplomacja skupiona była na takich zagadnieniach jak rozbrojenie, prawa człowieka, pomoc humanitarna, a także na wielu agencjach wyspecjalizowanych Systemu Narodów Zjednoczonych. Lata temu Organizacja Narodów Zjednoczonych, jako organizacja uniwersalna, miała nie tylko rzeczywisty i wielki szacunek, ale ciągle byliśmy przekonani, że słowa Preambuły Karty Narodów Zjednoczonych: „My Ludy Narodów Zjednoczonych zdecydowane uchronić przyszłe pokolenia od klęski wojny .., i  … zjednoczyć swe siły dla utrzymania pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego itd.[1], była siłą napędową w procesie budowy bezpieczeństwa międzynarodowego. Nie oznaczało to, że nie mieliśmy wojen na Ziemi ponieważ w tym samym czasie wciąż trwała wojna w Wietnamie, ze wszystkimi jej straszliwymi konsekwencjami. Chociaż globalny dwubiegunowy system był bardziej czytelny jako Wschód – Zachód. Moja obecność w pokoju 107 przekonała mnie bardzo szybko, że Związek Radziecki i Stany Zjednoczone Ameryki są głównymi aktorami na każdym polu światowej dyplomacji. Co więcej, wkrótce mogłem wskazać na główne cechy stosunków międzynarodowych tamtego czasu, które wciąż są aktualne w globalnej aktywności czyli: dynamika, rywalizacja i niepewność. Dzisiaj nie zmieniłem swojego przekonania, ale świat się bardzo zmienił. Sprzeczności nie opierają się już głównie na równowadze potencjałów nuklearnych. Nie ma już zagrożenia wojną pomiędzy NATO a Układem Warszawskim, jako że ten drugi już nie istnieje. Globalna architektura bezpieczeństwa stała się wielobiegunowa, a to już jest zagadnienie interesów różnych aktorów na globalnej scenie. Niektórzy z nich  weszli do klubu państw atomowych  niezależnie od podpisanego Układu o Nierozprzestrzenianiu Broni Jądrowej (NPT) lub ignorując go w ogóle.
____________________

[1] Charter of the United Nations and Statute of the International Court of Justice. United Nations. Office of Public Information, New York, July 1968

CZYTAJ DALEJ